Sơ lược Lịch Sử Giáo Xứ Tấn Tài - GP Nha Trang - Ngôi Thánh đường Cổ Kính với hơn 125 năm tuổi

Giáo xứ Tấn Tài được thành lập vào năm 1882 dưới tước hiệu bổn mạng Đức Mẹ Mân Côi (kính ngày 7 tháng 10). Tính đến năm 2022, giáo xứ là ngôi nhà tâm linh của khoảng 2.800 giáo dân, được chia thành 5 giáo họ: Giuse, Phêrô, Tôma, Matthêu và Batôlômêô. Tọa lạc tại phía Nam thành phố Phan Rang - Tháp Chàm, giáo xứ sở hữu địa bàn khá rộng lớn, giáp với các giáo xứ lân cận như Tân Xuân, Phan Rang, Bình Quý và Tân Hội. Đặc biệt, Tấn Tài chính là giáo xứ mẹ, nơi khai sinh ra nhiều giáo xứ khác trong vùng như Phước Thiện, Phước Đức (Cầu Bảo), Phan Rang, Tân An (Bình Chính), Tân Hội (Láng Mung), Tân Xuân, Phú Quý, Bình Quý và Nhị Hà.

Theo tài liệu của Hội Thừa sai Paris (MEP), lịch sử vùng đất này bắt đầu từ cuối thế kỷ 17, khoảng năm 1664. Khi đó, một nhóm quân nhân Công giáo từ các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên theo đoàn quân Nam triều tiến vào đất Chiêm. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ, họ quyết định lưu lại Ninh Thuận và lập nên xóm giáo đầu tiên tại vùng Dinh Thủy với một nhà nguyện mái tranh vách đất sơ sài. Trong hoàn cảnh thiếu thốn trăm bề, có khi hàng chục năm mới được đón nhận các bí tích từ các linh mục thừa sai ghé thăm, các tín hữu tiền nhân vẫn kiên tâm giữ đạo qua các giờ kinh nguyện sáng tối hằng ngày. Nhờ sự bền bỉ âm thầm đó, hạt giống đức tin đã bám rễ sâu vào lòng đất Ninh Thuận. Năm 1869, Cố Chung được bài sai đến mục vụ tại đây, nhưng chưa đầy một tháng, ngài đã an nghỉ trong Chúa vào ngày 21 tháng 1 năm 1870. Thi hài của ngài được an táng tại khu vực vườn cả chức Tấn Tài, nay là đất Mả Thánh của giáo xứ.

Năm 1882 đánh dấu bước ngoặt trọng đại khi Cố Đề chính thức được bổ nhiệm coi sóc vùng Phan Rang (bao gồm cả tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và Lâm Đồng ngày nay). Công lao của ngài đối với vùng đất Tấn Tài vô cùng to lớn và toàn diện, cả về đời sống tâm linh lẫn đời sống thể xác của người dân. Cố Đề đã hướng dẫn giáo dân khai hoang hơn 300 mẫu ruộng, tổ chức đào mương đắp đập để dẫn thủy nhập điền. Đặc biệt, ngài đã dùng chính phần hồi môn cá nhân của mình để xây dựng đập Lâm Cấm, đưa nguồn nước mát về các cánh đồng Tấn Tài, Tấn Lộc, Mỹ An, Láng Mung và Tân Hội. Nhờ huê lợi từ những cánh đồng này, ngài đã xây dựng nhà xứ vào năm 1898 và khởi công ngôi thánh đường Tấn Tài kiên cố vào năm 1900. Tuy nhiên, khi nhiều dự định mục vụ còn dang dở, Cố Đề đã gặp tai nạn và qua đời vào ngày 6 tháng 9 năm 1900 khi đang trực tiếp chỉ đạo thi công đập Nha Trinh. Thuyền của ngài bị dòng nước xoáy cuốn vào miệng cống. Ngôi mộ của vị mục tử nhân lành hiện được đặt trang trọng trước tượng đài Thánh Tâm Chúa Giêsu ngay trên cung thánh nhà thờ Tấn Tài với tấm bia đá cẩm thạch khắc ghi lòng tri ân sâu sắc. Từ năm 1900 đến 1903, Cố Nhạc – nguyên là cha phó của Cố Đề – kế nhiệm vị trí quản xứ, tiếp tục hoàn thành các công trình xây dựng nhà thờ, đập Nha Trinh và hệ thống mương dẫn thủy. Suốt gần 90 năm đầu tiên, giáo xứ liên tục được các thế hệ linh mục thuộc Hội Thừa sai Paris yêu thương và dẫn dắt, đặt nền móng vững chắc cả về cơ sở hạ tầng lẫn đời sống đạo đức.

Hành trình phát triển dưới sự coi sóc của các linh mục Việt Nam Năm 1970, cha Giuse Lê Khắc Cẩn trở thành linh mục quản xứ người Việt đầu tiên của giáo xứ Tấn Tài. Ngài đã tiến hành rào lại đất khu Mả Thánh, thiết lập hệ thống loa phát thanh phụng vụ mỗi tối Chúa Nhật, đồng thời củng cố các hội đoàn Công giáo Tiến hành, đặc biệt là Hội các Bà mẹ Công giáo và phong trào Hùng Tâm Dũng Chí. Kế nhiệm ngài là cha Giuse Trần Văn Láng (mục vụ từ năm 1975 đến 2006). Trong suốt hơn 30 năm coi sóc giáo xứ, cha Giuse đã dành nhiều tâm huyết để gìn giữ, tôn tạo ngôi thánh đường cổ kính, xây dựng hang đá Đức Mẹ và đài Thánh Tâm Chúa. Ngài cũng đặc biệt quan tâm đến mục vụ vùng sâu vùng xa, chăm lo cho đời sống đức tin của giáo dân tại các giáo họ biệt lập. Vào năm 2000, ngài cùng toàn thể cộng đoàn đã long trọng tổ chức Đại lễ Bách chu niên (100 năm) xây dựng nhà thờ giáo xứ. Năm 2006, cha Gioan Baotixita Trần Minh Cương về nhận nhiệm sở và đã cho xây dựng đài Thánh Cả Giuse tôn nghiêm trong khuôn viên. Từ năm 2010, cha Giuse Lê Thiện Vang tiếp tục công cuộc kiến thiết giáo xứ với việc xây dựng đài Thánh Martino, nghĩa đường Phục Sinh (nơi lưu giữ tro cốt người quá cố), dựng 14 chặng đàng Thánh Giá ngoài trời, bê tông hóa toàn bộ khuôn viên rộng lớn và xây dựng nhà sinh hoạt đa năng khang trang.

Trùng tu di sản cổ kính và hướng về tương lai Từ tháng 6 năm 2019 đến nay, cha Gioan Phan Tiến Dũng được đặt làm linh mục quản xứ Tấn Tài. Đứng trước ngôi thánh đường cổ kính có tuổi đời hơn 125 năm đang bị xuống cấp bởi thời gian, ngài đã khẩn trương thực hiện công cuộc trùng tu quy mô lớn bao gồm: thay mới toàn bộ mái ngói nhà thờ và nhà xứ, ốp chân tường chống ẩm, tô sơn chống thấm phần lan can. Bên cạnh việc bảo tồn di sản cổ kính, cha Gioan cũng cho cải tạo và xây mới dãy nhà giáo lý cho các em thiếu nhi, xây dựng hệ thống tường rào kiên cố bảo vệ khu đất Mả Thánh và khuôn viên nhà thờ. Đặc biệt, trong giai đoạn hai năm ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch COVID-19, ngài đã có nhiều sáng kiến mục vụ thiết thực để nâng đỡ đức tin và an ủi đời sống tinh thần của cộng đoàn dân Chúa. Nhìn lại chặng đường hơn 140 năm lịch sử, giáo xứ Tấn Tài là một minh chứng sống động cho tình yêu thương và sự quan phòng kỳ diệu của Thiên Chúa. Những hoa trái đức tin hôm nay có được chính là nhờ sự hy sinh không mệt mỏi của các thế hệ mục tử và lòng trung kiên của các bậc tiền nhân, hứa hẹn một tương lai tiếp tục thăng tiến mạnh mẽ trong tình hiệp thông và phục vụ.